บทที่ 7 สัตตมีวิภัตติ เรียนบาลีแบบเร่งรัด

 

บทที่ 7 สัตตมีวิภัตติ

นามศัพท์

1. นามนาม อ. การันต์ ปุงลิงค์

นาวิก	นายเรือ,กลาสี
อากาส	ท้องฟ้า
สมุทฺท	มหาสมุทร,ทะเล
เทว / เทวตา	เทวดา, เทพ
โลก	โลก
อาโลก	แสงสว่าง
สกุณ	นก
กาก	อีกา
นิวาส	บ้าน
สปฺปุริส	สัปบุรุษ, คนดี
กาย	ร่างกาย
ทูต	ทูต, คนนำสาร
โคณ	วัว (ผู้)

 

กริยาศัพท์

อาหิณฺฑติ	เร่ร่อนอยู่
จรติ	เที่ยวไปอยู่, เดินอยู่
นิสีทติ	นั่งอยู่
สนฺนิปตติ	ประชุมอยู่
วิหรติ	อาศัยอยู่
วสติ	อยู่อยู่
ชีวติ	เป็นอยู่
ติฏฺฐติ	ยืนอยู่
อุปฺปตติ	บินอยู่, กระโดดขึ้นอยู่
ตรติ	ข้าม (น้ำ) อยู่
อุตฺตรติ	ข้าม (น้ำ)
ปสีทติ	เลื่อมใส, พอใจอยู่

2. การแจกนามนาม อ การันต์ ปุงลิงค์ (ต่อ)

สัตตมีวิภัตติ

-สัตตมีวิภัตติ ให้ลงท้ายศัพท์นั้นๆด้วย เอ/อมฺหิ/สฺมึ  ในกรณีที่เป็น เอกวจนะ

-สัตตมีวิภัตติ ให้ลงท้ายศัพท์นั้นๆด้วย เอสุ ในกรณีที่เป็น พหุวจนะ

เอกวจนะ

1.นร + เอ /อมฺหิ/สมึ = นเร, นรมฺหิ, นรสฺมึ (ใน,ใกล้, ที่, ครั้นเมื่อ, ในเพราะ คน)

2. มาตุล+ เอ /อมฺหิ/สมึ = มาตุเล, มาตุลมฺหิ, มาตุลสฺมึ (ใน,ใกล้, ที่, ครั้นเมื่อ, ในเพราะ ลุง)

3. กสฺสก + เอ /อมฺหิ /สมึ = กสฺสเก/ กสฺสกมฺหิ/ กสฺสกสฺมึ ( ใน,ใกล้, ที่, ครั้นเมื่อ, ในเพราะ  ชาวนา)

พหุวจนะ

1. นร + เอสุ = นเรสุ (ใน,ใกล้, ที่, ครั้นเมื่อ, ในเพราะ  คนทั้งหลาย)

2. มาตุล+ เอสุ =มาตุเลสุ (ใน,ใกล้, ที่, ครั้นเมื่อ, ในเพราะ  ลุงทั้งหลาย)

3. กสฺสก + เอสุ = กสฺสเกสุ (ใน,ใกล้, ที่, ครั้นเมื่อ, ในเพราะ  =ชาวนาทั้งหลาย

3. ตัวอย่างการสร้างประโยค

เอกวจนะ

1. สปฺโป นรสฺมึ ปตติ. อันว่างู ตกไปอยู่ ในคน.

2. ปุตฺโต มาตุลมฺหิ ปสีทติ. อันว่าบุตร เลื่อมใสอยู่ ในลุง.

3. วาณิโช กสฺสกสฺมึ ปสีสติ. อันว่าพ่อค้า เลื่อมใสอยู่ ในชาวนา.

พหุวจนะ

1. สปฺปา นเรสุ ปตนฺติ. อันว่างูทั้งหลาย ตกไปอยู่ ในคนทั้งหลาย.

2. ปุตฺตา มาตุเลสุ ปสีทนฺติ. อันว่าบุตรทั้งหลาย ย่อมเลื่อมใส ในลุงทั้งหลาย.

3. วาณิชา กสฺสเกสุ ปสีทนฺติ. อันว่าพ่อค้าทั้งหลาย ย่อมเลื่อมใส ในชาวนาทั้งหลาย.

แบบฝึกหัดที่ 7

4. จงแปลมคธเป็นไทย.

1. พฺราหฺมโณ สหายเกน สทฺธึ รถมฺหิ นิสีทติ.

2. อสปฺปุริสา โจเรหิ สห คาเมสุ จรนฺติ.

3. วาณิโช กสฺสกสฺส นิวาเส ภตฺตํ ปจติ.

4. ภูปาลสฺส อมจฺจา ทีเปสุ มนุสเส รกฺขนฺติ.

5. สุคตสฺส สาวกา วิหารสฺมึ วสนฺติ.

6. มกฺกโฏ รุกฺขมฺหา อาวาฏสฺมึ ปตติ.

7. สุริยสฺส อาโลโก สมุทฺทมฺหิ ปตติ.

8. กสฺสกานํ โคณา คาเม อาหิณฺฑนฺติ.

9. เวชฺชสฺส ทารโก มญฺจสฺมึ สยติ.

10. ธีวรา สมุทฺทมฺหิ ปิฏเกสุ มจฺเฉ อาหรนฺติ.

11. สีโห ปาสาณสฺมึ ติฏฺฐติ, มกฺกฏา รุกเขสุ จรนฺติ.

12. ภูปาลสฺส ทูโต อมจฺเจน สทฺธึ สมุทฺทํ ตรติ.

13. มนุสฺสา โลเก ชีวนฺติ, เทวา สคฺเค วสนฺติ.

14. มิคา ปพฺพเตสุ ธาวนฺติ, สุนขา อากาเส อุปฺปตนฺติ.

15. อมจฺโจ ขคฺคํ ภูปาลสฺส หตฺถมฺหา อาททาติ.

16. อาจริโย มาตุลสฺส นิวาเส มญฺจมฺหิ ปุตฺเตน สห นิสีทติ.

17. ตาปสา ปพฺพตมฺหิ วิหรนฺติ.

18. อุปาสกา สมเณหิ สทฺธึ วิหาเร สนฺนิปตนฺติ.

19. กากา รุกฺเขหิ อุปฺปตนฺติ

20. พุทฺโธ ธมฺมํ ภาสติ, สปฺปุริสา พุทฺธมฺหิ ปสีทนฺติ.

21. อสปฺปุริโส ขคฺเคน นาวิกสฺส ทูตํ ปหรติ.

22. ปุริโส สเรน สกุณํ วิชฺฌติ, สกุโณ รุกฺขมฺหา อาวาฏสฺมึ ปตติ.

23. มนุสฺสา สุริยสฺส อาโลเกน โลกํ ปสฺสนฺติ.

24. กสฺสกสฺส โคณา มคฺเค สยนฺติ.

25. โคณสฺส กายสฺมึ กาโก ติฏฺฐติ.

26. มิคา ทีปสฺมึ ปาสาเนสุ นิสีทนฺติ.

27. สกุโณ นาวิกสฺส หตฺถมฺหา อาวาฏสฺมึ ปตติ.

28. สปฺปุริโส นาวิเกน สห สมุทฺทมฺหา อุตฺตรติ.

29. กุทฺทาโล ลุทฺทกสฺส หตฺถมฺหา อาวาฏสฺมึ ปตติ.

30. สุริยสฺส อาโลเกน จนฺโท ภาสติ.

5. จงแปลไทยเป็นมคธ

1. อันว่าสิงโต ยืนอยู่ บนหิน ในภูเขา.

2. อันว่าโจรทั้งหลาย เข้าไปอยู่ สู่บ้าน ของอาจารย์.

3. อันว่าเด็กทั้งหลาย วิ่งไปอยู่ จากถนน สู่ทะเล กับด้วยเพื่อนทั้งหลาย.

4. อันว่าโคทั้งหลาย ของลุง เร่ร่อนอยู่ บนถนน.

5. อันว่านกทั้งหลาย จับอยู่ บนต้นไม้.

6. อันว่าโค กระทืบอยู่ ซึ่งแพะ ด้วยด้วยเท้า

7. อันว่าสุนัขจิ้งจอกทั้งหลาย อยู่อยู่ บนภูเขา.

8. อันว่ากษัตริย์ ไหว้อยู่ ซึ่งเท้าทั้งหลาย ของพระพุทธเจ้า กับด้วยอำมาตย์ทั้งหลาย.

9. อันว่าลุง นอนอยู่ บนเตียง กับด้วยบุตรทั้งหลาย

10. อันว่าคนจับปลาทั้งหลาย กินอยู่ ซึ่งข้าว ในบ้าน ของชาวนา.

11. อันว่าม้าทั้งหลาย ของกษัตริย์ อยู่อยู่ ในเกาะ.

12. อันว่าสัปบุรุษ นำมาอยู่ ซึ่งประทีป แก่ดาบส.

13. อันว่าหมอ นำมาอยู่ ซึ่งเสื้อผ้า สู่บ้าน ของอาจารย์.

14. อันว่าลิง เล่นอยู่ กับสุนัข บนหิน.

15. อันว่าเสื้อผ้า ตกลงอยู่ บนร่างกาย ของชาวนา.

16. อันว่านายพราน นำไปสู่ ซึ่งลูกศรทั้งหลาย ในตระกร้า.

17. อันว่าสาวกทั้งหลาย ของพระพุทธเจ้า ประชุมอยู่ ในวิหาร.

18. อันว่าคนซักผ้า ซักอยู่ ซึ่งเสื้อผ้า ของอำมาตย์ทั้งหลาย.

19. อันว่านกทั้งหลาย บินอยู่ ในอากาศ.

20. อันว่าสัปบุรุษ ข้ามอยู่ ซึ่งทะเล กับด้วยนายเรือ.

21. อันว่าเทวดาทั้งหลาย เลื่อมใส ในสาวกทั้งหลาย ของพระพุทธเจ้า.

22. อันว่าพ่อค้าทั้งหลาย ข้ามอยู่ ซึ่งมหาสมุทร กับด้วยนายเรือทั้งหลาย.

23. อันว่าสัปบุรุษ รักษาอยู่ ซึ่งสุนัข จากงู.

24. อันว่าอีกาทั้งหลาย บินอยู่ จากต้นไม้ทั้งหลาย ในภูเขา.

25. อันว่าหมู ฉุดอยู่ ซึ่งปลา จากตระกร้า ของคนจับปลา.

26. อันว่าแสง ของดวงอาทิตย์ ตกลงอยู่ สู่มนุษย์ทั้งหลาย ในโลก.

27. อันว่าเทพทั้งหลาย ไปอยู่ สู่อากาศ.

28. อันว่าทารกทั้งหลาย เล่นอยู่ กับสุนัข บนถนน.

29. อันว่าอสัปบุรุษ ดึงอยู่ ซึ่งลิง จากต้นไม้.

30. อันว่าทูต ของกษัตริย์ ลงอยู่ จากม้า.

-------------------------------------

เฉลยแบบฝึกหัดที่ 7

ก. จงแปลมคธเป็นไทย

1. พฺราหฺมโณ สหายเกน สทฺธึ รถมฺหิ นิสีทติ. อันว่าพราหมณ์ นั่งอยู่ ในรถ กับด้วยสหาย.

2. อสปฺปุริสา โจเรหิ สห คาเมสุ จรนฺติ. อันว่าอสัปบุรุษ เที่ยวไปอยู่ ในหมู่บ้านทั้งหลาย กับด้วยโจรทั้งหลาย.

3. วาณิโช กสฺสกสฺส นิวาเส ภตฺตํ ปจติ. อันว่าพ่อค้า หุงอยู่ ซึ่งภัตร ในบ้าน ของชาวนา.

4. ภูปาลสฺส อมจฺจา ทีเปสุ มนุสเส รกฺขนฺติ. อันว่า อำมาตย์ทั้งหลาย ของกษัตริย์ รักษาอยู่ ซึ่งมนุษย์ทั้งหลาย ในเกาะทั้งหลาย.

5. สุคตสฺส สาวกา วิหารสฺมึ วสนฺติ. อันว่าสาวกทั้งหลาย ของพระตถาคต อยู่อยู่ ในวิหาร.

6. มกฺกโฏ รุกฺขมฺหา อาวาฏสฺมึ ปตติ. อันว่าลิง ตกไปอยู่ ในหลุม จากต้นไม้.

7. สุริยสฺส อาโลโก สมุทฺทมฺหิ ปตติ. อันว่าแสงสว่าง ของดวงอาทิตย์ ตกไปอยู่ ในมหาสมุทร.

8. กสฺสกานํ โคณา คาเม อาหินฺทนฺติ. อันว่าโคทั้งหลาย ของชาวนาทั้งหลาย เที่ยวไปอยู่ ในหมู่บ้าน.

9. เวชฺชสฺส ทารโก มญฺจสฺมึ สยติ. อันว่าเด็กชาย ของหมอ นอนอยู่ ในเตียง.

10. ธีวรา สมุทฺทมฺหิ ปิฏเกสุ มจฺเฉ อาหรนฺติ. อันว่าคนจับปลาทั้งหลาย นำมาอยู่ ซึ่งปลาทั้งหลาย ในตระกร้าทั้งหลาย ในสมุทร.

11. สีโห ปาสาณสฺมึ ติฏฺฐติ, มกฺกฏา รุกเขสุ จรนฺติ. อันว่าราชสีห์ ยืนอยู่ บนหิน, อันว่าลิงทั้งหลาย เที่ยวไปอยู่ ในต้นไม้ทั้งหลาย.

12. ภูปาลสฺส ทูโต อมจฺเจน สทฺธึ สมุทฺทํ ตรติ. อันว่าทูต ของกษัตริย์ ข้ามอยู่ ซึ่งมหาสมุทร กับด้วยอำมาตย์.

13. มนุสฺสา โลเก ชีวนฺติ, เทวา สคฺเค วสนฺติ. อันว่ามนุษย์ทั้งหลาย มีชีวิตอยู่ ในโลก, อันว่าเทวดาทั้งหลาย อยู่อยู่ ในสวรรค์.

14. มิคา ปพฺพเตสุ ธาวนฺติ, สุนขา อากาเส อุปฺปตนฺติ. อันว่ากวางทั้งหลาย วิ่งไปอยู่ ในภูเขาทั้งหลาย, อันว่าสุนัขทั้งหลาย กระโดดอยู่ ในอากาศ.

15. อมจฺโจ ขคฺคํ ภูปาลสฺส หตฺถมฺหา อาททาติ. อันว่าอำมาตย์ นำไปอยู่ ซึ่งดาบ จากมือ ของกษัตริย์.

16. อาจริโย มาตุลสฺส นิวาเส มญฺจมฺหิ ปุตฺเตน สห นิสีทติ. อันว่าอาจารย์ นั่งอยู่ กับบุตร บนเตียง ในบ้าน ของลุง.

17. ตาปสา ปพฺพตมฺหิ วิหรนฺติ. อันว่าดาบสทั้งหลาย อยู่อยู่ ในภูเขา.

18. อุปาสกา สมเณหิ สทฺธึ วิหาเร สนฺนิปตนฺติ. อันว่าอุบาสกทั้งหลาย ประชุมอยู่ ในวิหาร กับด้วย สมณะทั้งหลาย.

19. กากา รุกฺเขหิ อุปปตนฺติ. อันว่า กาทั้งหลาย บินขึ้นอยู่ จากต้นไม้ทั้งหลาย.

20. พุทฺโธ ธมฺมํ ภาสติ, สปฺปุริสา พุทฺธมฺหิ ปสีทนฺติ. อันว่าพระพุทธเจ้า กล่าวอยู่ ซึ่งธรรม, อันว่าสัปบุรุษทั้งหลาย เลื่อมใสอยู่ ในพระพุทธเจ้า.

21. อสปฺปุริโส ขคฺเคน นาวิกสฺส ทูตํ ปหรติ. อันว่าอสัปบุรุษ ประหารอยู่ ซึ่งทูต ของนายเรือ ด้วยดาบ.

22. ปุริโส สเรน สกุณํ วิชฺฌติ, สกุโณ รุกฺขมฺหา อาวาฏสฺมึ ปตติ. อันว่าผู้ชาย ยิงอยู่ ซึ่งนก ด้วยลูกศร, อันว่านก ตกอยู่ ในหลุม จากต้นไม้.

23. มนุสฺสา สุริยสฺส อาโลเกน โลกํ ปสฺสนฺติ. อันว่ามนุษย์ทั้งหลาย เห็นอยู่ ซึ่งโลก ด้วยแสงสว่าง ของดวงอาทิตย์

24. กสฺสกสฺส โคณา มคฺเค สยนฺติ. อันว่าโคทั้งหลาย ของชาวนา นอนอยู่ ในหนทาง.

25. โคณสฺส กายสฺมึ กาโก ติฏฺฐติ. อันว่าอีกา ยืนอยู่ บนร่างกาย ของโค.

26. มิคา ทีปสฺมึ ปาสาเณสุ นิสีทนฺติ. อันว่ากวางทั้งหลาย นั่งอยู่บนหินทั้งหลาย ในเกาะ.

27. สกุโณ นาวิกสฺส หตฺถมฺหา อาวาฏสฺมึ ปตติ. อันว่านก ตกไปอยู่ ในหลุม จากมือ ของนายเรือ.

28. สปฺปุริโส นาวิเกน สห สมุทฺทมฺหา อุตฺตรติ. อันว่าสัปบุรุษ ขึ้นอยู่จากมหาสมุทร กับด้วยนายเรือ.

29. กุทฺทาโล ลุทฺทกสฺส หตฺถมฺหา อาวาฏสฺมึ ปตติ. อันว่าจอบ ตกไปอยู่ ในหลุม จากมือ ของนายพราน.

30. สุริยสฺส อาโลเกน จนฺโท ภาสติ. อันว่าดวงจันทร์ ส่องแสงอยู่ ด้วยแสง ของดวงอาทิตย์.

ข. จงแปลไทยเป็นมคธ

1. อันว่าสิงโต ยืนอยู่ บนหิน ในภูเขา. สีโห ปพฺพเต ปาสาเณ ติฏฺฐติ.

2. อันว่าโจรทั้งหลาย เข้าไปอยู่ สู่บ้าน ของอาจารย์. โจรา อาจริยสฺส นิวาสํ ปวิสนฺติ.

3. อันว่าเด็กทั้งหลาย วิ่งไปอยู่ จากถนน สู่ทะเล กับด้วยเพื่อนทั้งหลาย. ทารกา สหายเกหิ สห มคฺคสฺมา สมุทฺทํ ธาวนฺติ.

4. อันว่าโคทั้งหลาย ของลุง เร่ร่อนอยู่ บนถนน. มาตุลสฺส โคณา  มคฺเค อาหินฺทนฺติ

5. อันว่านกทั้งหลาย จับอยู่ บนต้นไม้. สกุณา รุกฺเข ติฏฺฐนฺติ.

6. อันว่าโค กระทืบอยู่ ซึ่งแพะ ด้วยด้วยเท้า. โคโณ ปาเทน อชํ ปหรติ.

7. อันว่าสุนัขจิ้งจอกทั้งหลาย อยู่อยู่ บนภูเขา. สิคาลา ปพฺพเต วสนฺติ.

8. อันว่ากษัตริย์ ไหว้อยู่ ซึ่งเท้าทั้งหลาย ของพระพุทธเจ้า กับด้วยอำมาตย์ทั้งหลาย. ภูปาโล อมจฺเจหิ สห พุทฺธสฺส ปาเท วนฺทติ.

9. อันว่าลุง นอนอยู่ บนเตียง กับด้วยบุตรทั้งหลาย. มาตุโล ปุตฺเตหิ สห มญฺเจ สยนฺติ.

10. อันว่าคนจับปลาทั้งหลาย กินอยู่ ซึ่งข้าว ในบ้าน ของชาวนา.  ธีวรา กสฺสกสฺส นิวาเส โอทนํ ภุญฺชนฺติ.

11. อันว่าม้าทั้งหลาย ของกษัตริย์ อยู่อยู่ ในเกาะ. ภูปาลสฺส อสฺสา ทีเป วสนฺติ.

12. อันว่าสัปบุรุษ นำมาอยู่ ซึ่งประทีป แก่ดาบส. สปฺปุริสา ตาปตสฺส ทีปํ อาหรนฺติ.

13. อันว่าหมอ นำมาอยู่ ซึ่งเสื้อผ้า สู่บ้าน ของอาจารย์. เวชฺโช อาจริยสฺส นิวาสํ สาฏกํ อาหรติ.

14. อันว่าลิง เล่นอยู่ กับสุนัข บนหิน. วานโร สุนเขน สห ปาสาเณ กีฬติ.

15. อันว่าเสื้อผ้า ตกลงอยู่  บนร่างกาย ของชาวนา. สากโฏ กสฺสกสฺส กาเย ปตติ.

16. อันว่านายพราน นำไปอยู่ ซึ่งลูกศรทั้งหลาย ในตระกร้า.  ลุทฺทโก สาฏเก สเร อาททาติ.

17. อันว่าสาวกทั้งหลาย ของพระพุทธเจ้า ประชุมอยู่ ในวิหาร. พุทฺธสฺส สาวกา วิหาเร สนฺนิปตนฺติ.

18. อันว่าคนซักผ้า ซักอยู่ ซึ่งเสื้อผ้า ของอำมาตย์ทั้งหลาย. รชกา อมจฺจานํ สาฏเก โธวนฺติ.

19. อันว่านกทั้งหลาย บินอยู่ ในอากาศ. แปลว่า สกุณา อากาเส อุปฺปตติ.        

20. อันว่าสัปบุรุษ ข้ามอยู่ ซึ่งทะเล กับด้วยนายเรือ. แปลว่า สปฺปุริโส นาวิเกน สทฺธึ สมุทฺทํ ตรติ.

21. อันว่าเทวดาทั้งหลาย เลื่อมใส ในสาวกทั้งหลาย ของพระพุทธเจ้า. เทวา พุทธสฺส สาวเกสุ ปสีทนฺติ.

22. อันว่าพ่อค้าทั้งหลาย ข้ามอยู่ ซึ่งมหาสมุทร กับด้วยนายเรือทั้งหลาย. วาณิชา นาวิเกหิ สทฺธึ สมุทฺทํ ตรนฺติ.

23. อันว่าสัปบุรุษ รักษาอยู่ ซึ่งสุนัข จากงู. สปฺปุริโส สปฺปสฺมา สปฺปํ รกฺขติ.

24. อันว่าอีกาทั้งหลาย บินอยู่ จากต้นไม้ทั้งหลาย ในภูเขา.  กากา ปพฺพเต รุกฺเขหิ อุปปตนฺติ.

25. อันว่าหมู ฉุดอยู่ ซึ่งปลา จากตระกร้า ของคนจับปลา.  สูกรา ธีวรสฺส ปิฏกสฺมา มจฺฉํ อากฑฺฒนฺติ.

26. อันว่าแสง ของดวงอาทิตย์ ตกลงอยู่ สู่มนุษย์ทั้งหลาย ในโลก. สุริยสฺส อาโลโก โลเก มนุสฺเส ปตติ.

27. อันว่าเทพทั้งหลาย ไปอยู่ สู่อากาศ. เทวา อากาสํ คจฺฉนฺติ.

28. อันว่าทารกทั้งหลาย เล่นอยู่ กับสุนัข บนถนน. ทารกา มคฺเค สุนเขน สห กีฬนฺติ.

29. อันว่าอสัปบุรุษ ดึงอยู่ ซึ่งลิง จากต้นไม้. อสปฺปุริโส รุกฺขสฺมา วานรํ อากฑฺฒติ.

30. อันว่าทูต ของกษัตริย์ ลงอยู่ จากม้า. แปลว่า ภูปาลสฺส ทูโต อสฺสสฺมา  โอตรติ.

---------------------------------------------------------