บทที่ 15 วิภัตติอาขยาต หมวดสัตตมี เรียนบาลีแบบเร่งรัด

 

บทที่ 15 วิภัตติอาขยาต หมวดสัตตมี

1.วิภัตติอาขยาต หมวดสัตตมี แปลว่า ควร...,พึง

-จะนำมาเสนอในบทนี้เฉพาะปรัสสบท ทั้งในเอกวจนะ และพหุวจนะ ทั้งในรูปของประถมบุรุษ, มัธยมบุรุษ และอุตตมบุรุษ

-ประถมบุรุษ เอกวจนะ ให้ลงท้ายกิริยาศัพท์ด้วย เอยฺย และ พหุวจนะ ลงท้ายกิริยาศัพท์ด้วย เอยฺยุํ

-มัธยมบุรุษ เอกวจนะ ลงท้ายกิริยาศัพท์ด้วย เอยฺยาสิ และ พหุวจนะ ลงท้ายกริยาศัพท์ด้วย เอยฺยาถ

-อุตตมบุรุษ เอกวจนะ ลงท้ายกิริยาศัพท์ด้วย เอยฺยามิ และ พหุวจนะ ลงท้ายกิริยาศัพท์ด้วย เอยฺยาม                                                                                                                                                                                                                                                                  

กิริยาศัพท์  ปจ = หุง

เอกวจนะ

ประถมบุรุษ	(โส) ปเจยฺย	(เขา) พึงหุง
มัธยมบุรุษ	(ตวํ) ปเจยฺยาสิ	(ท่าน) พึงหุง
อุตตมบุรุษ	(อหํ) ปเจยฺยามิ	(ข้าพเจ้า) พึงหุง

พหุวจนะ

ประถมบุรุษ	(เต) ปเจยฺยุํ	(เขาทั้งหลาย) พึงหุง
มัธยมบุรุษ	(ตุมฺเห) ปเจยฺยาถ	(ท่านทั้งหลาย) พึงหุง
อุตตมบุรุษ	(มยํ) ปเจยฺยาม	(ข้าพเจ้าทั้งหลาย) พึงหุง

2. จะมีการนำนิบาตบางตัวมาใช้เพื่อสร้างประโยคด้วย เช่น

สเจ/ ยทิ =หากว่า, ผิว่า

จ = ด้วย, อนึ่ง, เออก็                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          

ปิ =ด้วยเหมือนกัน, แม้

น = ไม่

วิย = ราวกะว่า   

 

                                                          

3. ตัวอย่างการสร้างประโยค

เอกวจนะ

1. สเจ โส ภตฺตํ ปจฺเจยฺย, อหํ ภุญฺเชยฺยามิ. หากว่า อันว่าเขา พึงบริโภค อันว่าข้าพเจ้า พึงบริโภค.

2. สเจ ตฺวํ อิจฺเฉยฺยาสิ, อหํ โจรํ ปุจฺเฉยฺยามิ. หากว่า อันว่าท่าน พึงปรารถนา, อันว่าข้าพเจ้า พึงถาม.

3. ยทิ อหํ นคเร วิหเรยฺยามิ, โส นครํ อาคจฺเฉยฺย.หากว่า อันว่าข้าเจ้า พึงอยู่ ในเมือง, อันว่าเขา พึงมา สู่เมืองด้.

พหุวจนะ

1. สเจ เต ภตฺตํ ปเจยฺยุํ, มยํ ภุญฺเชยฺยุํ. หากว่า อันว่าพวกเขา พึงหุง ซึ่งข้าว, อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงบริโภค.

2. สเจ ตุมฺเห อิจฺเฉยฺยาถ, มยํ โจเร ปุจฺเฉยฺยาม. หากว่า อันว่าท่านทั้งหลาย พึงปรารถนา, อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงถาม ซึ่งโจรทั้งหลาย.

 

3. ยทิ มยํ นคเร วิหเรยฺยาม, เต ปิ นครํ อาคจฺเฉยฺยุํ. หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงอยู่ ในเมือง, แม้ อันว่าเขาทั้งหลาย พึงไป สู่เมือง.

แบบฝึกหัดที่ 15

4. จงแปลมคธเป็นไทย

1. สเจ ตฺวํ ธมฺมํ สุเณยฺยาสิ, อทฺธา ตฺวํ พุทฺธสฺส สาวโก ภเวยฺยาสิ.

2. ยทิ เต คีตานิ คายิตุํ อุคฺคณฺเหยฺยุํ, อหํ ปิ อุคฺคณฺเหยฺยามิ.

3. สเจ ตฺวํ พีชานิ ปหิเณยฺยาสิ, กสฺสโก ตานิ เขตฺเต วเปยฺย.

4. สเจ ตุมฺเห ปทุมานิ โอจิเนยฺยาถ, กุมารา ตานิ พุทฺธสฺส ปูเชยฺยุํ.

5. สเจ ตฺวํ มูลํ คณฺเหยฺยาสิ, อหํ ทุสฺสํ อาทเทยฺยามิ.

6. ยทิ มยํ ภูปาเลน สห มนฺเตยฺยาม, อมจฺจา น อาคจฺเฉยฺยุํ.

7. สเจ ตุมฺเห รุกฺเข โรเปยฺยาถ, ทารกา ผลานิ ภุญฺเชยฺยุํ.

8. สเจ มยํ สปฺปุริสา ภเวยฺยาม, ปุตฺตา ปิ สปฺปุริสา ภเวยฺยุํ.

9. สเจ ภูปาลา ธมฺเมน ทีเป ปาเลยฺยุํ, มยํ ภูปาเลสุ ปสีเทยฺยาม.

10. สเจ กสฺสโก โคณํ วิกฺกิเณยฺย, วาณิโช ตํ กิเณยฺย.

11. สเจ อสปฺปุริสา มนุสฺเส ปีเฬนฺตา คามํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อหํ เต โอวเทยฺยามิ.

12. ยทิ อมจฺจา ปาปํ ปริวเชยฺยุํ, มนุสสา ปาปํ น กเรยฺยุํ.

13. สเจ ตุมฺเห ปพฺพตํ อารุเหยฺยาถ, ตุมฺเห อาหิณฺฑนฺเต มิเค จ รุกฺเขสุ จรนฺเต มกฺกเฏ จ อุฑฺเฑนฺเต สุนเข จ ปสฺเสยฺยาถ.

14. สเจ ตฺวํ ปตฺเตน ปานียํ อาเนยฺยาสิ, โส ปิปาสิโต หุตฺวา ตํ ปิเวยฺย.

15. ตุมฺเห กุสลกมฺมานิ กตฺวา มนุสฺสโลเก อุปชฺชิตุํ อุสฺสเหยฺยาถ.

16. สเจ โส เวชฺโช ภเวยฺย, อหํ โรทนฺตํ ทารกํ ปสฺสิตุํ ตํ อาเนยฺยามิ.

17. ยทิ ปุตฺโต ปาปํ กเรยฺย, อหํ ตํ โอวเทยฺยามิ.

18. สเจ อมจฺโจ ปณฺฑิตํ อาจริยํ อาเนยฺย, มยํ ธมฺมํ อุคฺคณฺเหยฺยาม.

19. สเจ อหํ หตฺเถน สุวํ ผุสิตุํ อุสฺสเหยฺยามิ,  โส อุปฺปเตยฺย.

20. ยทิ โส เวชฺชํ ปกฺโกสิตุํ อิจฺเฉยฺย, อหํ ตํ อาเนยฺยามิ.

5. จงแปลไทยเป็นมคธ

1. หากว่า อันว่าท่าน ปกปิดอยู่ ซึ่งอกุศลกรรมทั้งหลาย ของบุตร, อันว่าพวกเขา เป็นโจร พึงเป็น.

2. หากว่า อันว่าท่านทั้งหลาย พึงปรารถนา เพื่ออันเป็นคนดี, อันว่าท่านทั้งหลาย พึงเว้น ซึ่งบาป.

3. หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงแลดู ด้วยตาทั้งหลาย, อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงเห็น สิ่งทั้งหลาย ในโลก, หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงมองดู ด้วยจิตทั้งหลาย, อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงเห็น ซึ่งบุญด้วย ซึ่งบาปด้วย..

4. หากว่า อันว่าท่าน พึงเริ่ม เพื่ออันขับร้อง ซึ่งเพลง, ทารกทั้งหลาย พึงเริ่ม เพื่ออันรำ.

5. หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงเคลื่อน จากมนุษย์โลก , อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย ไม่พึงกลัว เพื่ออันเกิด ในมนุษย์โลก..

6. หากว่า อันว่าเทวดาทั้งหลาย พึงเกิด ในมนุษย์โลก, อันว่าทวดาเหล่านั้น พึงกระทำ ซึ่งกุศลกรรมทั้งหลาย.

7. หากว่า อันว่าท่าน พึงแสวงหา ซึ่งสัจจะ, อันว่าท่าน พึงเข้าไปหา ซึ่งพระพุทธเจ้า ผู้อยู่อยู่ ในวิหาร.

8. หากว่า อันว่าท่าน พึงสั่งสอน ซึ่งพ่อค้า,อันว่าพ่อค้านั้น เป็นคนดี พึงเป็น.

9. หากว่า อันว่าข้าพเจ้า พึงนิมนต์ ซึ่งสมณะ, อันว่าสมณะนั้น พึงมา สู่บ้าน เพื่ออันแสดง ซึ่งธรรม.

10. หากว่า อันว่าท่าน เป็นคนดี พึงเป็น, อันว่าท่านไม่พึงฆ่า ซึ่งโคทั้งหลาย ผู้เร่ร่อนอยู่ ในป่า.

11. หากว่า อันว่าท่าน พึงกระทำ ซึ่งการงาน ในนา, อันว่าท่าน พึงได้ ซึ่งทรัพย์ด้วย ซึ่งข้าวโพดด้วย.

12. หากว่า อันว่ากษัตริย์ พึงปรารถนา เพื่ออันปกครอง ซึ่งเกาะ โดยธรรม, อันว่ากษัตริย์นั้น พึงปรึกษา กับด้วยบัณฑิตทั้งหลายด้วย กับด้วยอมาตย์ทั้งหลายด้วย.

13. หากว่า อันว่าท่าน กระทำอยู่ ซึ่งการงาน ในนา, อันว่าท่าน พึงเห็น ซึ่งชาวนาทั้งหลาย ผู้ไถอยู่.

14. อันว่าข้าพเจ้า เห็นอยู่ ซึ่งเด็กชายทั้งหลาย  ผู้เล่นอยู่ กับด้วยลิงทั้งหลาย.

15. หากว่า อันว่าเขาทั้งหลาย พึงปรารถนาอยู่ เพื่ออันเห็น ซึ่งนกทั้งหลาย ผู้ร้องอยู่ ซึ่งเพลง, อันว่าเขาทั้งหลายเหล่านั้น พึงไป สู่อุทยาน.

16. หากว่า อันว่าท่าน พึงฟัง ซึ่งธรรม, อันว่าท่าน พึงมีชีวิตอยู่ โดยธรรม.

17. หากว่า อันว่าท่าน พึงเว้น ซึ่งสหายชั่วทั้งหลาย, อันว่าท่าน เป็นคนดี พึงเป็น.

18. หากว่า อันว่าอำมาตย์ เป็นคนไม่ดี พึงเป็น, เราทั้งหลาย ไม่พึงเข้าไปหา ซึ่งอำมาตย์นั้น.

19. หากว่า ผลไม้ทั้งหลาย บนต้นไม้ พึงมี, อันว่าข้าพเจ้า พึงขึ้นไป เพื่ออันเก็บ ซึ่งผลไม้เหล่านั้น.

20. หากว่า ข้าพเจ้า พึงเก็บ ซึ่งผลไม้ทั้งหลาย, อันว่าท่าน พึงกิน กับด้วย สหายทั้งหลาย.

----------------------------------------------------

เฉลยแบบฝึกหัดที่ 15

ก. จงแปลมคธเป็นไทย

1. สเจ ตฺวํ ธมฺมํ สุเณยฺยาสิ, อทฺธา ตฺวํ พุทฺธสฺส สาวโก ภเวยฺยาสิ. หากว่า อันว่าท่าน พึงฟัง ซึ่งธรรม, อันว่าท่าน เป็นสาวก ของพระพุทธเจ้า พึงเป็น แน่แท้.

2. ยทิ เต คีตานิ คายิตุํ อุคฺคณฺเหยฺยุํ, อหํ ปิ อุคฺคณฺเหยฺยามิ. หากว่า อันว่าพวกเขา พึงเรียน เพื่ออันขับร้อง ซึ่งเพลงทั้งหลาย, แม้ อันว่าข้าพเจ้า พึงเรียน.

3. สเจ ตฺวํ พีชานิ ปหิเณยฺยาสิ, กสฺสโก ตานิ เขตฺเต วเปยฺย. หากว่า อันว่าท่าน พึงส่ง ซึ่งพืชทั้งหลาย, อันว่าชาวนา พึงปลูก ซึ่งพืชทั้งหลายเหล่านั้น ในนา.

4. สเจ ตุมฺเห ปทุมานิ โอจิเนยฺยาถ, กุมารา ตานิ พุทฺธสฺส ปูเชยฺยุํ. หากว่า อันว่าท่านทั้งหลาย พึงเก็บ ซึ่งดอกบัวทั้งหลาย, อันว่ากุมารทั้งหลาย พึงบูชา ซึ่งดอกบัวเหล่านั้น แก่พระพุทธเจ้า.

5. สเจ ตฺวํ มูลํ คณฺเหยฺยาสิ, อหํ ทุสฺสํ ทเทยฺยามิ. หากว่า อันว่าท่าน พึงให้ ซึ่งเงิน, อันว่าข้าพเจ้า พึงถือเอา ซึ่งผ้า.

6. ยทิ มยํ ภูปาเลน สห มนฺเตยฺยาม, อมจฺจา น อาคจฺเฉยฺยุํ. หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงปรึกษา กับด้วยกษัตริย์, อันว่าอำมาตย์ทั้งหลาย ไม่พึงมา.

7. สเจ ตุมฺเห รุกฺเข โรเปยฺยาถ, ทารกา ผลานิ ภุญฺเชยฺยุํ. หากว่า อันว่าท่านทั้งหลาย พึงปลูก ซึ่งต้นไม้ทั้งหลาย, อันว่าทารกทั้งหลาย พึงบริโภค ซึ่งผลไม้ทั้งหลาย.

8. สเจ มยํ สปฺปุริสา ภเวยฺยาม, ปุตฺตา ปิ สปฺปุริสา ภเวยฺยุํ. หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย เป็นคนไม่ดี พึงเป็น, แม้ อันว่าบุตรทั้งหลาย เป็นคนดี พึงเป็น.

9. สเจ ภูปาลา ธมฺเมน ทีเป ปาเลยฺยุํ, มยํ ภูปาเลสุ ปสีเทยฺยาม. หากว่า อันว่ากษัตริย์ทั้งหลาย พึงปกครอง ซึ่งเกาะทั้งหลาย โดยธรรม, อันว่าเราทั้งหลาย พึงเลื่อมใส ในกษัตริย์ทั้งหลาย.

10. สเจ กสฺสโก โคณํ วิกฺกิเณยฺย, วาณิโช ตํ กิเณยฺย. หากว่า อันว่าชาวนา พึงขาย ซึ่งโค, อันว่าพ่อค้า พึงซื้อ ซึ่งโคนั้น.

11. สเจ อสปฺปุริสา มนุสฺเส ปีเฬนฺตา คามํ อาคจฺเฉยฺยุํ, อหํ เต โอวเทยฺยามิ. หากว่า อันว่าคนไม่ดีทั้งหลาย เบียดเบียนอยู่ ซึ่งมนุษย์ทั้งหลาย พึงมา สู่หมู่บ้าน, อันว่าข้าพเจ้า พึงสั่งสอน ซึ่งคนไม่ดีเหล่านั้น.

12. ยทิ อมจฺจา ปาปํ ปริวเชยฺยุํ, มนุสสา ปาปํ น กเรยฺยุํ. หากว่า อันว่าอำมาตย์ทั้งหลาย พึงเว้น ซึ่งบาป, อันว่ามนุษย์ทั้งหลาย ไม่พึงกระทำ ซึ่งบาป.

13. สเจ ตุมฺเห ปพฺพตํ อารุเหยฺยาถ, ตุมฺเห อาหิณฺฑนฺเต มิเค จ รุกฺเขสุ จรนฺเต มกฺกเฏ จ อุฑฺเฑนฺเต สุนเข จ ปสฺเสยฺยาถ. หากว่า อันว่าท่านทั้งหลาย พึงขึ้นอยู่ สู่ภูเขา, อันว่าท่านทั้งหลาย พึงเห็น ซึ่งเนื้อทั้งหลาย ผู้ร่อนเร่อยู่ด้วย ซึ่งลิงทั้งหลาย ผู้เที่ยวไปอยู่บนต้นไม้ทั้งหลายด้วย ซึ่งสุนัขทั้งหลาย ผู้วิ่งอยู่ ด้วย.

14. สเจ ตฺวํ ปตฺเตน ปานียํ อาเนยฺยาสิ, โส ปิปาสิโต หุตฺวา ตํ ปิเวยฺย. หากว่า อันว่าท่าน พึงนำมา ซึ่งน้ำดื่ม ด้วยหม้อ, อันว่าเขา เป็นผู้กระหาย เป็นแล้ว พึงดื่ม ซึ่งน้ำดื่มนั้น.

15. ตุมฺเห กุสลกมฺมานิ กตฺวา มนุสฺสโลเก อุปชฺชิตุํ อุสฺสเหยฺยาถ. อันว่าท่านทั้งหลาย กระทำแล้ว ซึ่งกุศลกรรมทั้งหลาย พึงพยายาม เพื่ออันเกิด ในมนุษย์โลก.

16. สเจ โส เวชฺโช ภเวยฺย, อหํ โรทนฺตํ ทารกํ ปสฺสิตุํ ตํ อาเนยฺยามิ. หากว่า อันว่าเขา เป็นหมอ พึงเป็น, อันว่าข้าพเจ้า พึงนำมา ซึ่งทารก ผู้ร้องไห้อยู่ สู่หมอนั้น.

17. ยทิ ปุตฺโต ปาปํ กเรยฺย, อหํ ตํ โอวเทยฺยามิ. หากว่า อันว่าบุตร พึงกระทำ ซึ่งบาป, อันว่าข้าพเจ้า พึงสั่งสอน ซึ่งบุตรนั้น.

18. สเจ อมจฺโจ ปณฺฑิตํ อาจริยํ อาเนยฺย, มยํ ธมฺมํ อุคฺคณฺเหยฺยาม. หากว่า อันว่าอมาตย์ พึงนำมา ซึ่งอาจารย์ ผู้เป็นบัณฑิต, อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงเรียนเอา ซึ่งธรรม.

19. สเจ อหํ หตฺเถน สุวํ ผุสิตุํ อุสฺสเหยฺยามิ,  โส อุปปเตยฺย. หากว่า อันว่าข้าพเจ้า พึงพยายาม เพื่ออันถูกต้อง ซึ่งนกแก้ว ด้วยมือ, อันว่านกแก้วนั้น พึงบินไป.

20. ยทิ โส เวชฺชํ ปกฺโกสิตุํ อิจฺเฉยฺย, อหํ ตํ อาเนยฺยามิ. หากว่า อันว่าเขา พึงปรารถนา เพื่ออันเรียก ซึ่งหมอ, อันว่าข้าพเจ้า พึงนำมา ซึ่งหมอนั้น.

ข. จงแปลไทยเป็นมคธ

1. หากว่า อันว่าท่าน ปกปิดอยู่ ซึ่งอกุศลกรรมทั้งหลาย ของบุตรทั้งหลาย, อันว่าพวกเขา เป็นโจร พึงเป็น. สเจ ตฺวํ ปุตฺตานํ อกุสลกมฺมํ  ฉาเทยฺยาสิ, เต โจรา ภเวยฺยุํ.

2. หากว่า อันว่าท่านทั้งหลาย พึงปรารถนา เพื่ออันเป็นคนดี, อันว่าท่านทั้งหลาย พึงเว้น ซึ่งบาป. สเจ ตุมฺเห อิจฺ สปฺปุริสํ ภวิตุํ อิจฺเฉยฺยาถ, ตุมฺเห ปาปํ ปริวชฺเชยฺยาถ.

3. หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงแลดู ด้วยตาทั้งหลาย, อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงเห็น สิ่งทั้งหลาย ในโลก. หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงมองดู ด้วยจิตทั้งหลาย, อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงเห็น ซึ่งบุญด้วย ซึ่งบาปด้วย. สเจ มยํ นยเนหิ โอโลเกยฺยาม, มยํ โลเก ภณฺฑานิ ปสฺเสยฺยาม. สเจ มยํ จิตฺเตหิ โอโลเกยฺยาม, มยํ ปาปํ จ ปุญฺญํ จ ปาปํ จ ปสฺเสยฺยาม.

4. หากว่า อันว่าท่าน พึงเริ่ม เพื่ออันขับร้อง ซึ่งเพลง, ทารกทั้งหลาย พึงเริ่ม เพื่ออันรำ. สเจ ตฺวํ คีตํ คายิตุํ อารเภยฺยาสิ, ทารกา นจฺจิตุํ อารเภยฺยุํ.

5. หากว่า อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย พึงเคลื่อน จากมนุษย์โลก , อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย ไม่พึงกลัว เพื่ออันเกิด ในมนุษย์โลก. สเจ มยํ มนุสฺสโลกสฺมา จเวยฺยาม, มยํ มนุสฺสโลเก อุปชฺชิตุํ น ภาเยยฺยาม.

6. หากว่า อันว่าเทวดาทั้งหลาย พึงเกิด ในมนุษย์โลก, อันว่าทวดาเหล่านั้น พึงกระทำ ซึ่งกุศลกรรมทั้งหลาย.สเจ เทวตา มนุสฺสโลเก อุปชฺเชยฺยุํ , เต เทวตา กุสลกมฺมานิ กเรยฺยุํ.

7. หากว่า อันว่าท่าน พึงแสวงหา ซึ่งสัจจะ, อันว่าท่าน พึงเข้าไปหา ซึ่งพระพุทธเจ้า ผู้อยู่อยู่ ในวิหาร. สเจ ตฺวํ สจฺจํ ปริเยยฺยาสิ, ตวํ วิหาเร วิหรนฺตํ พุทฺธํ อุปสงฺกเมยฺยาสิ.

8. หากว่า อันว่าท่าน พึงสั่งสอน ซึ่งพ่อค้า,อันว่าพ่อค้านั้น เป็นคนดี พึงเป็น. สเจ ตฺวํ วาณิชํ โอวเทยฺยาสิ, โส วาณิโช  สปฺปุริโส ภเวยฺย.

9. หากว่า อันว่าข้าพเจ้า พึงนิมนต์ ซึ่งสมณะ, อันว่าสมณะนั้น พึงมา สู่บ้าน เพื่ออันแสดง ซึ่งธรรม. สเจ อหํ สมณํ นิมนฺเตยฺยามิ, โส สมโณ ธมฺมํ เทเสตุํ เคหํ อาคจฺเฉยฺย.

10. หากว่า อันว่าท่าน เป็นคนดี พึงเป็น, อันว่าท่านไม่พึงฆ่า ซึ่งโคทั้งหลาย ผู้เร่ร่อนอยู่ ในป่า. สเจ ตฺวํ สปฺปุริโส ภเวยฺยาสิ, ตวํ วเน อาหิณฺฑนฺเต โคเณ น มาเรยฺยาสิ.

11. หากว่า อันว่าท่าน พึงกระทำ ซึ่งการงาน ในนา, อันว่าท่าน พึงได้ ซึ่งทรัพย์ด้วย ซึ่งข้าวโพดด้วย. สเจ ตฺวํ เขตฺเต กมฺมํ กเรยฺยาสิ, ตฺวํ  ธนํ จ ธญฺญํ จ ลเภยฺยาสิ.

12. หากว่า อันว่ากษัตริย์ พึงปรารถนา เพื่ออันปกครอง ซึ่งเกาะ โดยธรรม, อันว่ากษัตริย์นั้น พึงปรึกษา กับด้วยบัณฑิตทั้งหลายด้วย กับด้วยอมาตย์ทั้งหลายด้วย. สเจ ภูปาโล ธมฺเมน ทีปํ ปาลิตุํ อิจฺเฉยฺย. โส ภูปาโล ปณฺฑิเตหิ จ อมจฺเจหิ จ สทฺธึ มนฺเตยฺย.

13. หากว่า อันว่าท่าน กระทำอยู่ ซึ่งการงาน ในนา, อันว่าท่าน พึงเห็น ซึ่งชาวนาทั้งหลาย ผู้ไถอยู่. สเจ ตฺวํ เขตฺเต กมฺมํ กเรยฺยาสิ, ตวํ กสนฺเต กสฺสเก ปสฺเสยฺยาสิ.

14. อันว่าข้าพเจ้า เห็นอยู่ ซึ่งเด็กชายทั้งหลาย  ผู้เล่นอยู่ กับด้วยลิงทั้งหลาย. อหํ วานเรหิ สทฺธึ กีฬนฺเต ทารเก ปสฺสามิ.

15. หากว่า อันว่าเขาทั้งหลาย พึงปรารถนาอยู่ เพื่ออันเห็น ซึ่งนกทั้งหลาย ผู้ร้องอยู่ ซึ่งเพลง, อันว่าเขาทั้งหลายเหล่านั้น พึงไป สู่อุทยาน. สเจ เต คีตํ คายนฺเต สกุเณ ปสฺสิตุํ อิจฺเฉยฺยุํ, เต อุยฺยานํ คจฺเฉยฺยุํ.

16. หากว่า อันว่าท่าน พึงฟัง ซึ่งธรรม, อันว่าท่าน พึงมีชีวิตอยู่ โดยธรรม. สเจ ตฺวํ ธมฺมํ สุเณยฺยาสิ, ตฺวํ ธมฺเมน ชีเวยฺยาสิ.

17. หากว่า อันว่าท่าน พึงเว้น ซึ่งสหายชั่วทั้งหลาย, อันว่าท่าน เป็นคนดี พึงเป็น. สเจ ตฺวํ ปาปมิเต ปริวชฺเชยฺยาสิ, ตฺวํ สปฺปุริโส ภเวยฺยาสิ.

18. หากว่า อันว่าอำมาตย์ เป็นคนไม่ดี พึงเป็น, เราทั้งหลาย ไม่พึงเข้าไปหา ซึ่งอำมาตย์นั้น. สเจ อมจฺโจ อสปฺปุริโส ภเวยฺย, มยํ ตํ อมจฺจํ น อุปสงฺกเมยฺยาม.

19. หากว่า ผลไม้ทั้งหลาย บนต้นไม้ พึงมี, อันว่าข้าพเจ้า พึงขึ้นไป เพื่ออันเก็บ ซึ่งผลไม้เหล่านั้น. สเจ รุกฺเขสุ ผลานิ น ภเวยฺยุํ, อหํ ผลานิ โอจินิตุํ อารุเหยฺยามิ.

20. หากว่า ข้าพเจ้า พึงเก็บ ซึ่งผลไม้ทั้งหลาย, อันว่าท่าน พึงกิน กับด้วย สหายทั้งหลาย. สเจ อหํ ผลานิ โอจิเนยฺยามิ, ตวํ สหาเยหิ สทฺธึ ภุญเชยฺยาสิ.

---------------------------------------------------