บทที่ 19 ต ปัจจัย ในกิริยากิตก์ เรียนบาลีแบบเร่งรัด

 

บทที่ 19 ต ปัจจัย ในกิริยากิตก์

1. ต ปัจจัย ในกิริยากิตก์

ต ปัจจัย ในกิริยากิตก์ ส่วนใหญ่จะประกอบด้วยการใส่ ต ข้างท้าย รากของ กิริยาศัพท์ อาจมี อิ หรือไม่มี อิ ก็ได้

ปจติ	ปจ+อิ +ต	ปจิต	หุงแล้ว
ภาสติ	ภาส+ อิ+ ต	ภาสิต	กล่าวแล้ว
ยาจติ	ยาจ+  อิ + ต	ยาจิต	ขอแล้ว
เทเสติ	ทิส+ อิ + ต	เทสิต	แสดงแล้ว
ปูเชติ	ปู + อิ +ต	ปูชิต	บูชาแล้ว
คจฺฉติ	คมฺ +ต	คต	ไปแล้ว
หนติ	หนฺ+ต	หต	ฆ่าแล้ว
นยติ/เนติ	นี+ต	นีต	นำไปแล้ว

ต ปัจจัย ในกิริยากิตก์ ในบางครั้งประกอบรูป โดยการใส่ น (บางที ณ) ที่ท้ายของราก กริยาศัพท์

ฉินฺทติ	ฉิท + น	ฉินฺน	ตัดแล้ว
ภินฺทติ	ภิท+ น	ภินฺน	แตกแล้ว
นิสีทติ	นิ+ สทฺ+ น	นิสินฺน	นั่งแล้ว
ตรติ	ตรฺ + น	ติณฺณ	ข้ามแล้ว

ต ปัจจัย ในกิริยากิตก์ จะมีความหมายเป็น กรรมวาจก เมื่อถูกประกอบจาก กริยาเรียกหากรรม แต่หากประกอบจากคำกิริยาศัพท์ที่ ไม่เรียกหากรรม จะมีความหมายเป็น กัตตุวาจก

ในการแจกรูป ต ปัจจัย ในกิริยากิตก์ ก็แจกได้เป็น 3 ลิงค์ โดยเป็น อ ท้ายนามศัพท์ ที่เป็น ปุงลิงค์ และ นปุงสกลิงค์ เป็น อา ข้างท้ายนามศัพท์ที่เป็น อิตถีลิงค์

ปจติ, ฉินฺทติ, นิมนฺเตติ เป็น กริยาเรียกหากรรม ดังนั้น จึงต้อง เป็นดังนี้

1) ปจิโต โอทโน =อันว่าข้าวสุก อันเขา (ถูก) หุงแล้ว. (มีความหมายเป็นกรรมวาจก)

2) ฉินฺนํ ปณฺณํ = อันว่าใบไม้ อันเขา(ถูก)ตัดแล้ว. (มีความหมายเป็นกรรมวาจก)

3) นิมนิตา กญฺญา = อันว่าสาวน้อย อันเขา (ถูก) เชื้อเชิญแล้ว

แต่ในกรณีของ คจฺฉติ, ปตติ, ติฏฺฐติ เป็น กิริยาที่ไม่เรียกหากรรม ดังนั้นจึงต้องเป็น ดังนี้

1) มนุสฺโส คโต (โหติ) = อันว่ามนุษย์ ไปแล้ว. (มีความหมายเป็น กรรตุวาจก)

2) ปุปฺผํ ปติตํ (โหติ) = อันว่าดอกไม้ หล่นแล้ว.(มีความหมายเป็น กรรตุวาจก)

3) กญฺญา ฐิตา (โหติ) =อันว่าสาวน้อย ยืนแล้ว. (มีความหมายเป็น กรรตุวาจก)

3. ต ปัจจัย ในกิริยากิตก์ มีตัวอย่าง ดังต่อไปนี้

กสติ	กสิต, กฏฺฐ =ไถแล้ว
ปุจฺฉติ	ปุจฺฉิต, ปุฏฺฐ = ถามแล้ว
ปจติ	ปจิต, ปกฺก =หุงแล้ว
ฑสติ	ทฑฺฒ = ขบกัดแล้ว
ผุสติ	ผุฏฺฐ  = ถูกต้องแล้ว
ปวิสติ	ปวิฏฺฐ= เข้าไปแล้ว
อามสติ	อามสิต, อามฏฺฐ=ถูกต้องแล้ว, สัมผัสแล้ว
ลภติ	ลทฺธ, ลภิต =ได้แล้ว
อารภติ	อารทฺธ = เริ่มต้นแล้ว
ภวติ	ภูต = เป็นแล้ว
ภุญฺชติ	ภุญฺชิต, ภุตต =กินแล้ว,บริโภคแล้ว
วปติ	วุตฺต = ปลูกแล้ว, หว่านแล้ว
วสติ	วุฏฺฐ = อยู่แล้ว
อาสิญจติ	อาสิฏฺฐ =รดแล้ว
ขิปติ	ขิตฺต= ขว้างแล้ว, ซัดไปแล้ว
โธวติ	โธวิต, โธต =  ซักแล้ว,ล้างแล้ว
ปชหติ	ปหีน = ละแล้ว, ทิ้งแล้ว
วิวรติ	วิวฏ= เปิดแล้ว
ปิวติ	ปีต = ดื่มแล้ว
จวติ	จุต= เคลื่อนแล้ว,ตายแล้ว
หนติ	หต = ฆ่าแล้ว
นิกฺขมติ	นิกฺขนฺต = ออกไปแล้ว
ชานาติ	ญาต = รู้แล้ว
สุณาติ	สุต  = ฟังแล้ว
มิณาติ	มิต  =  ชั่งแล้ว, ตวงแล้ว
คณฺหาติ	คหิต = ถือเอาแล้ว
กิณาติ	กีต = ซื้อแล้ว
ปาปุณาติ	ปตฺต = แล้ว, บรรลุแล้ว
กโรติ	กต = ทำแล้ว
ติฏฺฐติ	ฐิต = ยืนอยู่แล้ว, ตั้งอยู่แล้ว
หรติ	หฏ = นำไปแล้ว
กุชฺฌติ	กุทฺธ = โกรธแล้ว
ททาติ	ทินฺน  = ให้แล้ว
ปสีทติ	ปสนฺน = เลื่อมใสแล้ว
ปสฺสติ	ทิฏฺฐ = เห็นแล้ว
มุญฺจติ	มุตฺต = พ้นแล้ว

4. ตัวอย่างในการสร้างประโยค

1) พุทฺโธ อุปาสเกหิ วิหารํ ปวิฏฺโฐ ติฏฺโฐ โหติ. อันว่าพระพุทธเจ้า เข้าไปแล้ว สู่บ้าน เป็นผู้ยืนแล้ว ย่อมเป็น.

2) เต พุทฺเธน เทสิตํ ธมฺมํ สุณึสุ. อันว่าเขาทั้งหลาย ฟังแล้ว ซึ่งธรรม นพระพุทธเจ้า แสดงแล้ว.

3) อมฺมา ทาริกาย อาหฏานิ ภณฺฑานิ ปิฏเกสุ ปกฺขิปิ. อันว่าแม่ ใส่แล้ว ซึ่งสิ่งของทั้งหลาย ในตระกร้าทั้งหลาย อันเด็กหญิง นำมาแล้ว.

4) วาณิโช ปติตสฺส รุกฺขสฺส สาขาโย ฉินฺทิ. อันว่าพ่อค้า ตัดแล้ว ซึ่งกิ่งทั้งหลาย ของต้นไม้ อันล้มแล้ว.

5) มยํ อุทเกน อาสิฏฺเฏหิ ปุปฺเผหิ พุทฺธํ ปูเชม. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย บูชาอยู่ ซึ่งพระพุทธเจ้า ด้วยดอกไม้ทั้งหลาย อันน้ำ รดแล้ว ด้วยน้ำ.

6) สูกโร กสฺสเกน กสิเต เขตฺเต สยติ. อันว่าหมู  นอนอยู่ ในนา อันชาวนา ไถแล้ว.

แบบฝึกหัดที่ 19

5.จงแปลมคธเป็นไทย

1. ทาริกา อมฺมาย มญฺชุสายํ ปกฺขิตํ สุวณฺณํ น คณฺหิ.

2. ภริยา โธตานิ วตฺถานิ คเหตฺวา อุทกมฺหา อุตฺตริ.

3. กสฺสเกหิ อุยฺยาเน โรปิเตสุ รุกฺเขสุ ผลานิ ภวึสุ.

4. พุทฺธา เทเวหิ จ นเรหิ จ ปูชิตา โหนฺติ.

5. วนิตา อุทเกน ปูริตํ ปตฺตํ คเหตฺวา เคหํ อาคตา โหติ.

6. มนุสฺสา อธมฺเมน ทีปํ ปาเลนฺเตน ภูปาเลน ปีฬิตา กุทฺธา โหนฺติ.

7. อหํ ปกฺกํ ผลํ ตุณฺเฑน คเหตฺวา อุฑเฑนฺตํ สุวํ อปสฺสึ.

8. อุเทนฺโต สุริโย พฺราหฺมเณน นมสฺสิโต โหติ.

9. ปุตฺโต อมฺมาย ชาลิตํ ทีปํ คเหตฺวา วิหารํ ปวิฏฺโฐ โหติ.

10. สมโณ วนิตาย ทุสฺเสน ฉาทิเต อาสเน นิสีทิตฺวา ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ.

11. โคณา กสฺสเกน อานีตานิ ติณานิ ขาทนฺตา อาหิณฺฑึสุ.

12. วาณิชา มญฺชุสาสุ ฐปิตานิ ทุสฺสานิ น วิกฺกิณึสุ.

13. สเจ ตวํ สจฺจํ ชาเนยฺยาสิ มา ตฺวํ ปุตฺตํ อกฺโกส.

14. นรา นาวาย นิกฺขนฺตา สมุทฺทํ ตริตฺวา ทีปํ ปาปุณิตฺวา ภริยาหิ สทฺธึ กเถนฺตา โมทนฺติ.

15. อหํ มคฺเค ฐิเต วาณิชสฺส สกเฏ กญฺญาย อานีตานิ ภตฺตานิ ฐเปสึ.

16. มนุสฺสา ธมฺเมน ลทฺเธน ธเนน ปุตฺเต โปเสตฺวา ชีวนฺตา เทวตาหิ รกฺขิตา โหนฺติ.

17. สาวเกหิ จ อุปาสเกหิ จ ปริวาริโต พุทฺโธ วิหารสฺส ฉายาย นิสินฺโน โหติ.

18. อมฺมาย ปาเปหิ นิวาริตา ปุตฺตา สปฺปุริสา หุตฺวา ธมฺมํ สุณนฺติ.

19. กสฺสเก ปีเฬนฺตา โจรา ปณฺฑิเตน อนุสาสิตา สปฺปุริสา ภวิตุํ วายมนฺตา อุปาสเกหิ สทฺธึ อุยฺยาเน รุกฺเข โรเปนฺติ.

20. วนิตา ขุทาย ปีฬิตสฺส ยาจกสฺส ปุตฺเตน ปฏิยาทิตํ ภตฺตํ จ ปานียํ จ อทาสิ.

21. กญฺญาโย สภายํ ทาริกาย คายิตํ คีตํ สุตฺวา โมทึสุ.

22. ปุริสา อมจฺเจน นิมนฺติตา สาลายํ นิสีทิตุํ อสกฺโกนตา อุยฺยาเน สนฺนิปตึสุ.

23. สกุณา กสฺสเกหิ เขตฺเตสุ วุตฺเตหิ พีเชหิ โถกํ ขาทึสุ.

24. สปฺโป รุกฺขมูเล  นิลียิตฺวา สยนฺโต กุมาเรหิ  ทิฏฺโฐ โหติ.

25. วนิตาโย วาณิเชน ทีปมฺหา อาหฏานิ วตฺถานิ กิณิตุํ อิจฺฉนฺติ.

26. สเจ ภูปาโล ธมฺเมน มนุสฺเส รกฺเขยฺย, เต มนุสฺสา กมฺมานิ กตฺวา ทารเก โปเสนฺตา สุขํ วินฺเทยฺยุํ.

27. อมฺมา มิตฺตานํ ปุตฺเตน ยาจิตํ โอทนํ ปฏิยาเทติ.

28. ทูโต อมจฺเจน ปุฏฺฐํ ปญฺหํ อธิคนฺตุํ อสกฺโกนฺโต จินฺเตตุํ อารภิ.

29. วานรา โจเรหิ คุหายํ นิลียิตานิ ภณฺฑานิ ปสฺสิตฺวา ตานิ อาทาย รุกฺเข อารุหึสุ.

30. อหํ ปริเยสิตํ ธมฺมํ อธิคนฺตวา โมทามิ.

6.จงแปลไทยเป็นมคธ

1. อันว่าบุรุษ ผู้มาแล้ว สู่สภา ไม่อาจแล้ว เพื่ออันกล่าว กับด้วยอมาตย์ทั้งหลาย.

2. อันว่าทารก วิ่งไปแล้ว สู่ตลาด เพื่ออันนำมา ซึ่งเงิน อันมารดา ให้แล้ว.

3. อันว่ากษัตริย์ นั่งแล้ว ในรถ อันม้าทั้งหลาย ลากไปแล้ว..

4. อันว่าชาวนาทั้งหลาย พูดแล้ว กับด้วยบัณฑิต ส่งไปแล้ว ซึ่งทูต สู่กษัตริย์.

5. อันว่าทารกทั้งหลาย ออกไปแล้ว จากประตู อันเปิดแล้ว..

6. อันว่าหญิงทั้งหลาย ผู้ลงแล้ว สู่น้ำ ซักแล้วซึ่งสื้อผ้าทั้งหลายด้วย อาบ(น้ำ)แล้วด้วย.

7. อันว่าพระพุทธเจ้าทั้งหลายด้วย อันว่าสาวกทั้งหลายด้วย เป็นผู้อันเทวดาด้วย อันมนุษย์ทั้งหลายด้วย บูชาแล้ว.

8. อันว่าพ่อค้า ขายแล้ว ซึ่งเสื้อผ้า อันผู้หญิง เย็บแล้ว.

9. อันว่าข้าพเจ้า ไม่ถือเอาอยู่ ซึ่งดอกไม้ทั้งหลายด้วย ซึ่งผลไม้ทั้งหลายด้วย อันหญิง นำมาแล้ว จากป่า.

10. อันว่าหญิงสาวทั้งหลาย ผู้อันสุนัข วิ่งไล่แล้ว วิ่งไปแล้ว สู่บ้าน.

11. อันว่าอาจารย์ เห็นแล้ว ซึ่งกรรมชั่ว อันหญิงสาว กระทำแล้ว ได้สั่งสอนแล้ว.

12. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย ไม่ได้จุดแล้ว ซึ่งประทีปทั้งหลาย อันหญิงทั้งหลาย ตระเตรียมไว้แล้ว.

13. อันว่าท่าน ไม่ลากอยู่ ซึ่งกิ่งทั้งหลาย ของต้นไม้ อันชาวนา ตัดแล้ว จากภูเขา.

14. อันว่าผู้หญิง ไม่ได้แล้ว ซึ่งค่าจ้าง เพื่องาน ที่กระทำแล้ว  โกรธแล้ว.

15. อันว่าท่านอย่าขอ ซึ่งผลไม้ไม้ทั้งหลาย  จากเด็กชาย ผู้นั่งอยู่ บนกิ่งไม้.

16. อันว่าผู้หญิง อันพราหมณ์ ด่าแล้ว นั่งแล้ว ที่ประตู.

17. อันว่าหญิงสาว ผู้อันมารดาเรียกแล้ว วิ่งไปแล้ว สู่บ้าน เพื่ออันกิน ซึ่งข้าว.

18. อันว่าผู้ชายทั้งหลาย ผู้พยายามแล้ว เพื่ออันตัด ซึ่งเถาวัลย์ทั้งหลาย เริ่มแล้ว เพื่ออันดึง ซึ่งกิ่งทั้งหลาย ของต้นไม้.

19. อันว่าชาวนา ผู้มีชิวิตอยู่ โดยธรรม ไถอยู่ ซึ่งนาทั้งหลาย ประสบอยู่ ซึ่งความสุข กับด้วยภรรยาด้วย ด้วยบุตรทั้งหลายด้วย.

20. เทวดาทั้งหลาย ผู้เคลื่อนแล้ว จากโลกเทวดา เกิดอยู่ ในโลกมนุษย์ ยินดีอยู่ เพื่ออันฟัง ซึ่งธรรม อันพระพุทธเจ้า แสดงแล้ว.

21. อันว่าโจรทั้งหลาย ผู้อันสมณะทั้งหลาย แนะนำแล้ว เป็นคนดี เป็นแล้ว.

22. อันว่า ผลไม้ทั้งหลาย บนต้นไม้ทั้งหลาย อันอันชาวนา ปลูกแล้ว ไม่มีอยู่.

23. อันว่าหญิงสาว ผู้อันสุนัข กัดแล้ว วิ่งไปแล้ว สู่บ้านด้วย ร้องไห้แล้วด้วย.

24. อันว่าอมาตย์ เป็นผู้อันหมอ ไม่รู้แล้ว ย่อมเป็น.

25. หญิงสาวทั้งหลาย นั่งแล้ว ใต้ต้นไม้  เล่นแล้ว กับทราย.

26. ดูก่อนบุตรทั้งหลาย อันว่าเจ้าทั้งหลาย ไม่พึงดื่ม ซึ่งสุรา.

27. อันว่ามารดาทั้งหลาย ห้ามอยู่ ซึ่งบุตร จากความชั่ว.

28. อันว่าข้าพเจ้า ให้แล้ว ซึ่งน้ำ แก่สุนัข ผู้อันความหิว บีบคั้นแล้ว.

29. ข้าพเจ้าทั้งหลาย เห็นอยู่ ซึ่งนายพราน ซ่อนแล้ว ในต้นไม้ทั้งหลาย.

30. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย ตระเตรียมแล้ว ซึ่งภัตรทั้งหลาย ด้วยศรัทธา ให้แล้ว แก่สมณะทั้งหลาย.

------------------------------------------------

เฉลยแบบฝึกหัดที่ 19

ก.จงแปลมคธเป็นไทย

1. ทาริกา อมฺมาย มญฺชุสายํ ปกฺขิตํ สุวณฺณํ น คณฺหิ.อันว่าเด็กหญิง ไม่ถือเอาแล้ว ซึ่งทอง อันมารดา ใส่ไว้แล้ว ในตู้.

2. ภริยา โธตานิ วตฺถานิ คเหตฺวา อุทกมฺหา อุตฺตริ. อันว่าภรรยา ถือเอาแล้ว ซึ่งผ้าทั้งหลาย อัน(ถูก)ซักแล้ว)  ขึ้นแล้ว จากน้ำ.

3. กสฺสเกหิ อุยฺยาเน โรปิเตสุ รุกฺเขสุ ผลานิ ภวึสุ. อันว่าผลไม้ทั้งหลาย บนต้นไม้ทั้งหลาย อันอันชาวนาทั้งหลาย ปลูกแล้ว ในสวน.

4. พุทฺธา เทเวหิ จ นเรหิ จ ปูชิตา โหนฺติ. อันว่าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เป็นผู้อันเทวดาทั้งหลายด้วย อันชนทั้งหลายด้วย บูชาแล้ว ย่อมเป็น.

5. วนิตา อุทเกน ปูริตํ ปตฺตํ คเหตฺวา เคหํ อาคตา โหติ. อันว่าผู้หญิง ถือเอาแล้ว ซึ่งหม้อ อันเต็มแล้ว ด้วยน้ำ เป็นผู้มาแล้ว สู่บ้าน ย่อมเป็น.

6. มนุสฺสา อธมฺเมน ทีปํ ปาเลนฺเตน ภูปาเลน ปีฬิตา กุทฺธา โหนฺติ. อันว่ามนุษย์ทั้งหลาย อันกษัตริย์ ผู้ปกครองอยู่ ซึ่งเกาะ โดยไม่เป็นธรรม เป็นผู้โกรธแล้ว ย่อมเป็น.

7. อหํ ปกฺกํ ผลํ ตุณฺเฑน คเหตฺวา อุฑเฑนฺตํ สุวํ อปสฺสึ. อันว่าข้าพเจ้า(นก)  ถือเอาแล้ว ซึ่งผลไม้ ด้วยจะงอยปาก ได้เห็นแล้ว ซึ่งนกแก้ว ผู้เล่นอยู่.

8. อุเทนฺโต สุริโย พฺราหฺมเณน นมสฺสิโต โหติ. อันว่าดวงอาทิตย์ ขึ้นอยู่ เป็นของอันพราหมณ์ นมัสการแล้ว ย่อมเป็น.

9. ปุตฺโต อมฺมาย ชาลิตํ ทีปํ คเหตฺวา วิหารํ ปวิฏฺโฐ โหติ. อันว่าบุตร ถือเอาแล้ว ซึ่งประทีป อันมารดาจุดแล้ว เป็นผู้ไปแล้ว สู่วิหาร ย่อมเป็น.

10. สมโณ วนิตาย ทุสฺเสน ฉาทิเต อาสเน นิสีทิตฺวา ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. อันว่าสมณะ นั่งแล้ว บนอาสนะ อันผู้หญิง ปูแล้ว ด้วยผ้า แสดงแล้ว ซึ่งธรรม.

11. โคณา กสฺสเกน อานีตานิ ติณานิ ขาทนฺตา อาหิณฺฑึสุ. อันว่าโคทั้งหลาย เคี้ยวกินอยู่ ซึ่งหญ้าทั้งหลาย อันอันชาวนานำมาแล้ว เร่ร่อนอยู่.

12. วาณิชา มญฺชุสาสุ ฐปิตานิ ทุสฺสานิ น วิกฺกิณึสุ. อันว่าพ่อค้าทั้งหลาย ไมขายแล้ว ซึ่งผ้าทั้งหลาย อันตั้งอยู่แล้ว ในตู้ทั้งหลาย.

13. สเจ ตวํ สจฺจํ ชาเนยฺยาสิ มา ตฺวํ ปุตฺตํ อกฺโกเสยฺยาสิ. หากว่าอันว่าท่านพึงรู้ ซึ่งความจริง อันว่าท่านอย่าพึงด่า ซึ่งบุตร.

14. นรา นาวาย นิกฺขนฺตา สมุทฺทํ ตริตฺวา ทีปํ ปาปุณิตฺวา ภริยาหิ สทฺธึ กเถนฺตา โมทนฺติ. อันว่าชนทั้งหลาย ออกไปอยู่ ด้วยเรือ ข้ามแล้ว ซึ่งทะเล ถึงแล้ว ซึ่งเกาะ กล่าวอยู่ กับด้วย ภรรยาทั้งหลาย ยินดีอยู่.

15. อหํ มคฺเค ฐิเต วาณิชสฺส สกเฏ กญฺญาย อานีตานิ ภตฺตานิ ฐเปสึ. อันว่าข้าพเจ้า ตั้งไว้แล้ว ซึ่งภัตรทั้งหลาย อันอันหญิงสาวนำแล้ว ในเกวียน ของพ่อค้า อันจอดอยู่แล้ว ในหนทาง.

16. มนุสฺสา ธมฺเมน ลทฺเธน ธเนน ปุตฺเต โปเสตฺวา ชีวนฺตา เทวตาหิ รกฺขิตา โหนฺติ. อันว่ามนุษย์ทั้งหลาย เลี้ยงแล้ว ซึ่งบุตรทั้งหลาย ด้วยทรัพย์ อันได้แล้ว โดยธรรม เป็นผู้อันเทวดาทั้งหลาย รักษาแล้ว ย่อมเป็น.

17. สาวเกหิ จ อุปาสเกหิ จ ปริวาริโต พุทฺโธ วิหารสฺส ฉายาย นิสินฺโน โหติ. อันว่าพระพุทธเจ้า ผู้อันสาวกทั้งหลายด้วย อันอุบาสกทั้งหลายด้วย แวดล้อมแล้ว เป็นผู้นั่งแล้ว ในเงา ของวิหาร ย่อมเป็น.

18. อมฺมาย ปาเปหิ นิวาริตา ปุตฺตา สปฺปุริสา หุตฺวา ธมฺมํ สุณนฺติ. อันว่าบุตรทั้งหลาย ผู้อันมาดาห้ามแล้ว จากบาปทั้งหลาย  เป็นคนดี เป็นแล้ว ฟังอยู่ ซึ่งธรรม.

19. กสฺสเก ปีเฬนฺตา โจรา ปณฺฑิเตน อนุสาสิตา สปฺปุริสา ภวิตุํ วายมนฺตา อุปาสเกหิ สทฺธึ อุยฺยาเน รุกฺเข โรเปนฺติ. อันว่าโจรทั้งหลาย ผู้เบียดเบียนอยู่ ซึ่งชาวนาทั้งหลาย อันบัณฑิตสั่งสอนแล้ว พยายามอยู่ เพื่ออันเป็นคนดี ปลูกอยู่ ซึ่งต้นไม้ทั้งหลาย ในสวน กับด้วย อบสกทั้งหลาย.

20. วนิตา ขุทาย ปีฬิตสฺส ยาจกสฺส ปุตฺเตน ปฏิยาทิตํ ภตฺตํ จ ปานียํ จ อทาสิ. อันว่าผู้หญิง ได้ให้แล้ว ซึ่งภัตรด้วย ซึ่งน้ำดื่มด้วย อันบุตรตระเตรียมแล้ว แก่ขอทาน ผู้อันความหิว บีบคั้นแล้ว.

21. กญฺญาโย สภายํ ทาริกาย คายิตํ คีตํ สุตฺวา โมทึสุ. อันว่าสาวน้อยทั้งหลาย ฟังแล้ว ซึ่งเพลง อันเด็กสาว ในที่ประชุม ขับร้องแล้ว ยินดีอยู่.

22. ปุริสา อมจฺเจน นิมนฺติตา สาลายํ นิสีทิตุํ อสกฺโกนฺตา อุยฺยาเน สนฺนิปตึสุ. อันว่าผู้ชายทั้งหลาย อันอำมาตย์ นิมนต์แล้ว ไม่อาจอยู่ เพื่ออันนั่ง ในศาลา ประชุมกันแล้ว ในสวน.

23. สกุณา กสฺสเกหิ เขตฺเตสุ วุตฺตานิ พีชานิ โถกํ ขาทึสุ. อันว่านกทั้งหลาย เคี้ยวกินแล้ว หน่อยหนึ่ง ซึ่งพืชทั้งหลาย อันอันชาวนาทั้งหลาย หว่านแล้ว ในนาทั้งหลาย.

24. สปฺโป รุกฺขมูเล นิลียิตฺวา สยนฺโต กุมาเรหิ ทิฏฺโฐ โหติ. อันว่างู ซ่อนตัวแล้ว ที่โคนต้นไม้ หลับอยู่ เป็นผู้อันเด็กชายทั้งหลาย เห็นแล้ว ย่อมเป็น.

25. วนิตาโย วาณิเชน ทีปมฺหา อาหฏานิ วตฺถานิ กิณิตุํ อิจฺฉนฺติ. อันว่าผู้หญิงทั้งหลาย ปรารถนาอยู่ เพื่ออันซื้อ ซึ่งผ้าทั้งหลาย อันอันพ่อค้า นำมาแล้ว จากเกาะ.

26. สเจ ภูปาโล ธมฺเมน มนุสฺเส รกฺเขยฺย, เต มนุสฺสา กมฺมานิ กตฺวา ทารเก โปเสนฺตา สุขํ วินฺเทยฺยุํ. หากว่า อันว่ากษัตริย์ พึงรักษา ซึ่งมนุษย์ทั้งหลาย โดยธรรม, อันว่ามนุษย์ทั้งหลาย เหล่านั้น กระทำแล้ว ซึ่งการงานทั้งหลาย เลี้ยงดูอยู่ ซึ่งทารกทั้งหลาย พึงประสบ ซึ่งความสุข.

27. อมฺมา มิตฺตานํ ปุตฺเตน ยาจิตํ โอทนํ ปฏิยาเทติ. อันว่ามารดา มอบให้อยู่ ซึ่งข้าวสุก อันอันบุตร ขอแล้ว เพื่อเพื่อนทั้งหลาย.

28. ทูโต อมจฺเจน ปุฏฺฐํ ปญฺหํ อธิคนฺตุํ อสกฺโกนฺโต จินฺเตตุํ อารภิ. อันว่าทูต ไม่อาจอยู่ เพื่ออันเข้าใจ ซึ่งปัญหา อันอันอำมาตย์ ถามแล้ว เริ่มแล้ว เพื่ออันคิด.

29. วานรา โจเรหิ คุหายํ นิลียิตานิ ภณฺฑานิ ปสฺสิตฺวา ตานิ อาทาย รุกฺเข อารุหึสุ. อันว่าลิงทั้งหลาย เห็นแล้ว ซึ่งสิ่งของทั้งหลาย อันอันโจรทั้งหลาย ซ่อนไว้แล้ว ในถ้ำ ถือเอาแล้ว ซึ่งสิ่งของทั้งหลาย เหล่านั้น ขึ้นแล้ว สู่ต้นไม้ทั้งหลาย.

30. อหํ ปริเยสิตํ ธมฺมํ อธิคนฺตวา โมทามิ. อันว่าข้าพเจ้า เข้าใจแล้ว ซึ่งธรรม อันแสวงหาแล้ว ยินดีอยู่.

ข.จงแปลไทยเป็นมคธ

1. อันว่าบุรุษ ผู้มาแล้ว สู่สภา ไม่อาจแล้ว เพื่ออันกล่าว กับด้วยอมาตย์ทั้งหลาย. สภํ อาคจฺฉนฺโต ปุริโส อมฺเจหิ สทฺธึ กถิตุํ น สกฺขิ.

2.อันว่าทารก วิ่งไปแล้ว สู่ตลาด เพื่ออันนำมา ซึ่งเงิน อันมารดา ให้แล้ว. ทารโก อมฺมาย ทตฺตํ มูลํ อาหริตุํ อาปณํ ธาวิ.

3. อันว่ากษัตริย์ นั่งแล้ว ในรถ อันม้าทั้งหลาย ลากไปแล้ว. ภูปาโล อสฺเสหิ อากฑฺฒํ รเถ นิสีทิ.

4. อันว่าชาวนาทั้งหลาย พูดแล้ว กับด้วยบัณฑิต ส่งไปแล้ว ซึ่งทูต สู่กษัตริย์. กสฺสกา ปณฺฑิเตน สทฺธึ สลฺลปิตฺวา ภูปาลํ ทูตํ ปหิณึสุ.

5. อันว่าทารกทั้งหลาย ออกไปแล้ว จากประตู อันเปิดแล้ว. ทารกา วิวฏสฺมา ทฺวารสฺมา นิกขฺมึสุ.

6. อันว่าหญิงทั้งหลาย ผู้ลงแล้ว สู่น้ำ ซักแล้ว ซึ่งเสื้อผ้าทั้งหลายด้วย อาบ(น้ำ)แล้วด้วย. อุทกํ โอตริตา วนิตาโย วตฺถานิ โธวึสุ จ นหายึสุ จ.

7. อันว่าพระพุทธเจ้าทั้งหลายด้วย อันว่าสาวกทั้งหลายด้วย เป็นผู้อันเทวดาด้วย อันมนุษย์ทั้งหลายด้วย บูชาแล้ว. พุทฺธา จ สาวกา จ เทวเตหิ จ มนุสเสหิ จ ปูชิตา โหนฺติ.

8. อันว่าพ่อค้า ขายแล้ว ซึ่งเสื้อผ้า อันผู้หญิง เย็บแล้ว. วาณิโช วนิตาย สิพฺพิตํ วตฺถํ วิกฺกีณิ.

9. อันว่าข้าพเจ้า ไม่ถือเอาอยู่ ซึ่งดอกไม้ทั้งหลายด้วย ซึ่งผลไม้ทั้งหลายด้วย อันหญิง นำมาแล้ว จากป่า. อหํ วนสฺมา วนิตาย อาหฏานิ ปุปฺผานิ จ ผลานิ จ น คณฺหามิ.

10. อันว่าหญิงสาวทั้งหลาย ผู้อันสุนัข วิ่งไล่แล้ว วิ่งไปแล้ว สู่บ้าน. สุนเขน อนุพทฺธา วนิตาโย คามํ ธาวึสุ.

11. อันว่าอาจารย์ เห็นแล้ว ซึ่งกรรมชั่ว อันหญิงสาว กระทำแล้ว ได้สั่งสอนแล้ว. อาจริโย วนิตาย กตํ ปาปกมฺมํ ทิสฺวา  โอวทิ.

12. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย ไม่ได้จุดแล้ว ซึ่งประทีปทั้งหลาย อันหญิงทั้งหลาย ตระเตรียมไว้แล้ว. มยํ วนิตาหิ ปริเยสิเต ทีเป น ชาลยึห.

13. อันว่าท่าน ไม่ลากอยู่ ซึ่งกิ่งทั้งหลาย ของต้นไม้ อันชาวนา ตัดแล้ว จากภูเขา. ตวํ ปปฺพตมฺหา กสฺสเกน ฉินฺนานิ รุกฺขานิ น อากฑฺฒาสิ.

14. อันว่าผู้หญิง ไม่ได้แล้ว ซึ่งค่าจ้าง เพื่องาน ที่กระทำแล้ว โกรธแล้ว. วนิตา กตานํ กมฺมานํ เวตนํ อลภิตฺวา กุชฺฌิ.

15. อันว่าท่าน อย่าขอ ซึ่งผลไม้ไม้ทั้งหลาย จากเด็กชาย ผู้นั่งอยู่ บนกิ่งไม้. ตวํ มา สาขายํ นิสีทนฺตสฺมา ทารกสฺมา ผลานิ  ยาเจยฺยาสิ.

16. อันว่าผู้หญิง อันพราหมณ์ ด่าแล้ว นั่งแล้ว ที่ประตู. วนิตา พฺราหฺมเณน อกฺโกสิตา ทฺวาเร นิสีทิ.

17. อันว่าหญิงสาว ผู้อันมารดาเรียกแล้ว วิ่งไปแล้ว สู่บ้าน เพื่ออันกิน ซึ่งข้าว. ทาริกา อมฺมาย อกฺโกสิตา ภตฺตํ ขาทิตุํ  ธาวิ.

18. อันว่าผู้ชายทั้งหลาย ผู้พยายามแล้ว เพื่ออันตัด ซึ่งเถาวัลย์ทั้งหลาย เริ่มแล้ว เพื่ออันดึง ซึ่งกิ่งทั้งหลาย ของต้นไม้. ปุริสา ลตาโย ฉินฺทิตุํ วายมนฺตา รุกฺขสฺส สาขาโย อากฑฺฒิตุํ อารภึสุ.

19. อันว่าชาวนา ผู้มีชิวิตอยู่ โดยธรรม ไถอยู่ ซึ่งนาทั้งหลาย ประสบอยู่ ซึ่งความสุข กับด้วยภรรยาด้วย ด้วยบุตรทั้งหลายด้วย. ธมฺเมน ชีวนฺโต กสฺสโก  เขตฺเต กสนฺโต ภริยาย จ ปุตฺเตน จ สุขํ วินฺทติ.

20. เทวดาทั้งหลาย ผู้เคลื่อนแล้ว จากโลกเทวดา เกิดอยู่ ในโลกมนุษย์ ยินดีอยู่ เพื่ออันฟัง ซึ่งธรรม อันพระพุทธเจ้า แสดงแล้ว. เทวโลกสฺมา จุตา เทวตา มนุสฺสโลเก อุปฺปชฺชนฺตา พุทฺเธน เทสิตํ ธมฺมํ โสตุํ รมนฺติ.

21. อันว่าโจรทั้งหลาย ผู้อันสมณะทั้งหลาย แนะนำแล้ว เป็นคนดี เป็นแล้ว. สมเณหิ วินีตา โจรา สปฺปุริสา โหนฺติ.

22. อันว่า ผลไม้ทั้งหลาย บนต้นไม้ทั้งหลาย อันอันชาวนา ปลูกแล้ว ไม่มีอยู่. กสฺสเกน วุตฺเตสุ รุกฺเขสุ ผลานิ  น สนฺติ.

23. อันว่าหญิงสาว ผู้อันสุนัข กัดแล้ว วิ่งไปแล้ว สู่บ้านด้วย ร้องไห้แล้วด้วย. สุนเขน ทฑฺฒา วนิตา เคหํ ธาวนฺตา โรทิ.

24. อันว่าอมาตย์ เป็นผู้อันหมอ ไม่รู้แล้ว ย่อมเป็น. อมจฺโจ วชฺเชน ญาโต น โหติ.

25. หญิงสาวทั้งหลาย นั่งแล้ว ใต้ต้นไม้ เล่นแล้ว กับทราย. วนิตาโย รุกฺขสฺส ฉายายํ นิสีทิตฺวา วาลุกาย กีฬึสุ.

26. ดูก่อนบุตรทั้งหลาย อันว่าเจ้าทั้งหลาย ไม่พึงดื่ม ซึ่งสุรา. ปุตฺตา มา ตุมฺเห สุรํ ปิเวยฺยาถ.

27. อันว่ามารดาทั้งหลาย ห้ามอยู่ ซึ่งบุตร จากความชั่ว. อมฺมาโย ปาปสฺมา ปุตฺตํ นิวาเรนฺติ.

28. อันว่าข้าพเจ้า ให้แล้ว ซึ่งน้ำ แก่สุนัข ผู้อันความหิว บีบคั้นแล้ว. อหํ ขุทาย ปีฬิตสฺส สุนขสฺส อุทกํ ทมฺมิ.

29. ข้าพเจ้าทั้งหลาย เห็นอยู่ ซึ่งนายพราน ผู้ซ่อนแล้ว ในต้นไม้ทั้งหลาย. มยํ  รุกฺเขสุ นิลียิตฺวา วสนฺตํ ลุทฺทกํ ปสฺสาม.

30. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย ตระเตรียมแล้ว ซึ่งภัตรทั้งหลาย ด้วยศรัทธา ให้แล้ว แก่สมณะทั้งหลาย. มยํ สทฺธาย ภตฺตานิ ปริยาทิตฺวา สมณานํ ททมฺห.

-----------------------------------------------------------